GĐXH – Dâu tằm được nhiều người tin có tác dụng “bổ máu” nhờ màu tím sẫm đặc trưng. Tuy nhiên, theo chuyên gia dinh dưỡng, loại quả này chủ yếu giàu chất chống oxy hóa và vitamin C, còn nếu dùng dưới dạng ngâm nhiều đường thường xuyên có thể trở thành nguồn đường ẩn gây hại cho sức khỏe.

Mỗi mùa hè, siro dâu tằm lại trở thành thức uống được nhiều gia đình yêu thích nhờ vị chua ngọt dễ uống cùng sắc tím bắt mắt. Không ít người còn truyền tai nhau rằng loại quả này có tác dụng “bổ máu”, tốt cho sức khỏe và có thể dùng thường xuyên thay nước giải khát.

Tuy nhiên, theo chuyên gia dinh dưỡng, dâu tằm chỉ thực sự mang lại lợi ích khi sử dụng đúng cách, bởi nếu lạm dụng các chế phẩm ngâm nhiều đường hoặc bảo quản không phù hợp, thức uống này có thể vô tình trở thành “nguồn đường ẩn” gây ảnh hưởng tới sức khỏe.

Trao đối với PV Gia đình & Xã hội, Tiến sĩ Lê Thị Hương Giang (Trưởng khoa Tiết chế, Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8) cho biết, dâu tằm là loại quả chứa nhiều hoạt chất sinh học có lợi cho sức khỏe. Trong khoảng 100g dâu tươi có khoảng 40-50kcal, gồm 8-10g đường tự nhiên, một lượng nhỏ chất xơ cùng các vi chất như vitamin C, vitamin K, kali và sắt.

Theo TS Giang, giá trị nổi bật nhất của dâu tằm nằm ở nhóm polyphenol, đặc biệt là anthocyanin – hợp chất tạo nên màu tím đặc trưng của quả. Nhiều nghiên cứu cho thấy anthocyanin có khả năng chống oxy hóa, góp phần bảo vệ tế bào và hỗ trợ sức khỏe tim mạch ở mức độ nhất định.

Ngoài anthocyanin, dâu tằm còn được nhắc đến với hợp chất 1-deoxynojirimycin (DNJ), có liên quan đến kiểm soát đường huyết. Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý DNJ chủ yếu tập trung ở lá dâu, còn trong quả chín hàm lượng rất thấp, trong khi lượng đường tự nhiên lại tương đối cao.

Dâu tằm không phải ‘thuốc bổ máu’

Một quan niệm phổ biến hiện nay là cho rằng dâu tằm có tác dụng “bổ máu” nhờ màu tím sẫm đặc trưng. Tuy nhiên, TS Giang cho biết màu tím của quả đến từ anthocyanin, không liên quan đến hemoglobin hay quá trình tạo máu của cơ thể. Hàm lượng sắt trong dâu tằm chỉ khoảng 1-2mg/100g và thuộc dạng non-heme nên khả năng hấp thu không cao.

Dù vậy, dâu tằm vẫn có vai trò hỗ trợ hấp thu sắt nhờ chứa vitamin C. Khi sử dụng cùng các thực phẩm giàu sắt như thịt, cá hoặc các loại đậu, vitamin C trong dâu có thể giúp tăng khả năng hấp thu sắt tại ruột non.

“Nói cách khác, dâu tằm không phải là ‘thuốc bổ máu’ độc lập nhưng có thể góp phần tối ưu hóa hấp thu sắt nếu được kết hợp hợp lý trong bữa ăn” – TS Giang nhận định.

Cẩn trọng khi chế biến và bảo quản dâu tằm

Bên cạnh giá trị dinh dưỡng, chuyên gia cũng lưu ý vấn đề an toàn thực phẩm khi sử dụng dâu tằm. Loại quả này có vỏ mỏng, dễ dập, thường mọc sát đất nên nguy cơ nhiễm vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc tồn dư hóa chất là điều cần lưu ý. Người dùng nên rửa kỹ trước khi ăn hoặc chế biến.

Khi ngâm siro dâu tằm, TS Giang khuyến cáo không nên sử dụng dụng cụ bằng nhôm, đồng hoặc thép kém chất lượng. Các axit hữu cơ trong dâu có thể phản ứng với kim loại, làm biến đổi hương vị và có nguy cơ hòa tan kim loại vào nước uống. Bình thủy tinh hoặc đồ gốm sứ đạt chuẩn được xem là lựa chọn phù hợp hơn.

Một ly nước dâu ngâm có thể vượt ngưỡng đường khuyến nghị

Theo chuyên gia, sai lầm phổ biến của nhiều người là sử dụng dâu tằm ngâm đường như thức uống giải khát hằng ngày. Thực tế, 1kg dâu thường được ngâm cùng khoảng 0,5-1kg đường, khiến phần nước uống chủ yếu là dung dịch đường, trong khi lượng hoạt chất có lợi không tương xứng.

“Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới, lượng đường tự do nên dưới 25g/ngày. Chỉ một ly nước dâu ngâm cũng có thể vượt ngưỡng này nếu sử dụng thường xuyên” – TS Giang nhấn mạnh.

Chuyên gia cho biết người mắc đái tháo đường, thừa cân, béo phì, người có dạ dày nhạy cảm và phụ nữ mang thai cần đặc biệt thận trọng với các chế phẩm dâu tằm nhiều đường hoặc có dấu hiệu lên men.

Ngay cả với người khỏe mạnh, nước dâu tằm ngâm đường cũng không nên được xem là thức uống sử dụng hằng ngày.